Een straatje in Schagen in 1820. Zorgvuldig geschilderd. Het lijkt sprekend een Cornelis Bok, maar dat is het niet…. Rutger Jan Bredewold componeerde verschillende scènes voor de Bok-productie op basis van Bok zijn werk, omdat sommige schilderijen simpelweg niet bestonden. Zijn vermogen om zich naar een andere tijd te verplaatsen, met een scherp oog voor detail, maakt Rutger Jan tot meer dan alleen kunstenaar. Hij is samen met Joop Luten een van de drijvende krachten achter de productie over Cornelis Bok.
Kunstenaar in hart en nieren
Naast zijn rol als voorzitter van Stichting Cultuur in de Noordkop, is Rutger Jan in de eerste plaats kunstenaar. “Ik heb altijd geschilderd,” zegt hij. “De laatste tien jaar maak ik ook steeds meer beelden, vaak in opdracht.” Inmiddels kom je zijn creaties overal tegen: van Maastricht tot Londen en in zijn eigen geliefde regio de Noordkop. Zijn manier van kijken, met aandacht en verbeelding, is belangrijk gebleken voor zijn rol binnen de film over Bok. “Je moet eerst goed leren kijken,” zegt hij. “Dan pas kun je iets duiden. En als je dat helder hebt, kun je het ook verbeelden.”
Van Collage naar Cornelis
Die manier van werken vormde ook de basis voor een eerder project in de kerk van Haringhuizen. “We hadden Collage in de Kunst gemaakt,” vertelt Rutger Jan. “Ook een voorstelling met projecties in de kerk, bedoeld voor basisscholen en mensen met dementie of een verstandelijke beperking.” Het vroeg om maatwerk, maar het werkte. Alles ging toen live. “Je kon het tijdens de voorstelling nog aanpassen,” zegt hij. “Maar het was ook heel intensief. We dachten: dat moet toch anders kunnen.”
Die ervaring leidde tot de huidige productie over Cornelis Bok: niet alles live improviseren, maar een vooraf geproduceerde voorstelling maken die wel de kracht van beeld en verhaal behoudt. Zo werd Collage in de Kunst de opmaat naar het verhaal van Cornelis Bok: groter, rijker en geschikt voor een breed publiek.
Periode met veel regimewisselingen
Cornelis Bok leefde in een onrustige tijd. Nederland bestond nauwelijks als land, was bezet geweest door de Fransen, leeggeroofd en straatarm. Daarna volgden opnieuw machtswisselingen, met Engelse en Russische troepen die via de Noordkop oprukten. “Het was een harde tijd,” zegt Rutger Jan. “Maar dat gold voor iedereen, niet alleen voor Bok. Hij had het zelfs relatief goed voor elkaar, omdat hij vaak in opdracht werkte.”
Hij legde vast wat er te zien was en wat er gebeurde. En natuurlijk liet hij de omgeving er wat mooier uitzien. “Het moest eruitzien als een fijne gemeente, met nette boerderijen. Dat is ook wensdenken,” zegt Rutger Jan. Volgens hem is dat van alle tijden. “Dat doen we in beeld met kunst nog steeds. Net als in bladen. Of denk aan een van de eerste populaire functies in apps: filters om je gezicht mooier te maken.”
In de geest van Bok
Voor de Bok-voorstelling was het bestaande werk soms niet genoeg. “Joop had bijvoorbeeld soms een beeld nodig dat net een ander compositie had. Bijvoorbeeld een straatje met mensen en huizen op de achtergrond met een hooiwagen waar de spelers achter kunnen verdwijnen. Dan maakte ik dat,” zegt Rutger Jan. “Het ziet eruit als een Bok, maar het is ‘in de geest van’.” Juist dat spel met authenticiteit maakt het zo interessant.
Spiegel van het heden
Voor Rutger Jan gaat het uiteindelijk niet alleen om Cornelis Bok, maar om wat zijn werk laat zien over onszelf. Spullen veranderen, tijden veranderen, maar verhalen blijven. Die nabijheid tussen toen en nu ervaart hij soms heel letterlijk.
“Vanuit mijn atelier kan ik de kerktoren zien. En soms moet ik met storm de toren in, als ze vergeten zijn het luik goed te sluiten.” Dan beklimt hij met wind en regen de smalle trappetjes. “Hier zijn mensen in de middeleeuwen ook naar boven geklommen. Het zijn dezelfde soort trappetjes. En net als toen heb ik ook een stevig ding in mijn handen om dat luik dicht te slaan.”
Schagen is nog steeds herkenbaar in Boks werk. Bruggen, kades, torens en grachten: veel is er nog. “Je kunt het er bijna één op één overheen leggen. “Bok laat zien hoe ze leefden wie ze waren. We zijn tenslotte onze verhalen. We zijn onze tekeningen. We zijn onze architectuur.” In Bok zijn werk zie je schepen, spelende kinderen, karren, mensen onderweg. “Je ziet wie ze zijn.” En precies dat maakt het volgens hem de moeite waard om dit verhaal vandaag opnieuw tot leven te brengen.
Auteur artikel: Marieke Endert – MeCommunicatie
Visual Storytelling Centre project wordt mede gefinancieerd door Europese Unie via LEADER programma. En voor het deelproject Cornelis Bok is door Meesterlijk Schagen een sponsorbedrag beschikbaar gesteld.